Innovatielocaties
Rijke Dijken
In Nederland zijn veel ‘kunstwerken’ gebouwd om ons te beschermen tegen kustafslag en overstromingen of om te zorgen dat bijvoorbeeld schepen in een haven kunnen aanleggen. Op de harde bekleding van deze dijken, kades en pieren komen diverse dieren- en plantensoorten voor.
Deze soorten zijn waardevol omdat ze zowel als beschutting, de wieren en schelpdierenbanken, dienen en als voedsel voor weer andere soorten, zoals vissen en vogels.
Wat zijn Rijke Dijken
Tot op heden worden kunstwerken als dijken uitsluitend ontworpen met het oog op veiligheid en praktische bruikbaarheid, en niet op ecologische werking. Een verbetering van de ecologische waarde is echter wel van belang. En dit niet alleen voor de ecologische kwaliteit, maar ook voor de kwaliteit van het water en voor een gewenst ‘groen’ imago. Om de ecologische waarde van de harde bekleding verder te verbeteren is dan ook het project ‘Rijke Dijken’ van start gegaan.
Rijke Dijken is een samenwerkingsproject van Deltares, Rijkswaterstaat (o.a. WINN), TU Delft en Havenbedrijf Rotterdam. In 2007 en 2008 zijn enkele proefprojecten uitgevoerd in het kader van ‘Rijke Dijk’ op de dijken in Yerseke en Ellewoutsdijk, de haven van Rotterdam en op de pieren van IJmuiden.
Rijke Dijk, Koude- en Kaarspolder (Yerseke)
In het kader van dijkonderhoudswerkzaamheden heeft het projectbureau Zeeweringen (Rijkswaterstaat Zeeland, Waterschap Zeeuwse Eilanden, Waterschap Zeeuws Vlaanderen) in samenwerking met Rijke Dijken, in 2008 een pilotproject uitgevoerd ter hoogte van de Koude- en Kaarspolder aan de Oosterschelde ten noordwesten van Yerseke.
Het Rijke Dijken pilotproject bij Yerseke is de eerste locatie in Nederland waar gewerkt is met ecobassins (poeltjes) in de teenbestorting van de dijk. De bassins zijn over een lengte van circa 1 km dijk gerealiseerd. De teenbestorting of kreukelberm is gesitueerd ter hoogte van de laagwaterlijn, derhalve staan de poeltjes met vloed onder water. Bij eb blijft er water in de poeltjes staan hetgeen de groei van planten en dieren bevordert.
Momenteel wordt het project gemonitord voor de duur van minimaal 5 jaar. In 2009 is gebleken dat sinds de realisatie van de bassins het aantal planten- en diersoorten in de dijk is toegenomen van 5 naar 20 soorten. Voorbeelden van soorten die in de bassins voorkomen zijn sponzen, garnalen en kreeftjes.
Extra informatie
Een teenbestorting, vaak ook wel kreukelberm genoemd, vormt de overgang tussen de taludbekleding van een dijk en de vooroever. De teenbestorting verleent steun aan het teenschot en voorkomt dat er direct voor dit schot erosie ontstaat, de bestorting ligt daarbij vrijwel horizontaal of licht hellend.
Rijke Dijk locatie Watersnoodmuseum Ouwerkerk
In samenwerking met het projectbureau Zeeweringen heeft De Delta Academie van Hogeschool Zeeland - ondersteund door partners - een proeflocatie ingericht langs de dijk in de Oosterschelde bij het Watersnoodmuseum te Ouwerkerk. Door middel van experimenten met verschillende materialen van verschillende afmetingen wordt onderzocht hoe steeds betere Rijke Dijken kunnen worden ontworpen.
Concept Rijke Dijk
Het Rijke Dijken concept is gebaseerd op het idee om harde kustinfrastructuur te verrijken. Het is namelijk bekend dat harde structuren in de kust, zoals dijken en dammen, in principe waardevolle leefgebieden bieden voor brak- en zoutwatersoorten. De Rijke Dijk wil langs de kust aanwezige harde infrastructuur beter benutten voor ecologische en recreatieve waarden. Daarmee wordt de kwaliteit van het (aangrenzende) ecosysteem verbeterd, door verhoogde diversiteit en kwaliteit van habitats.
Het Rijke Dijken concept concentreert zich voorlopig op constructies in zout of brak water en dan alleen nog in en onder de getijzone (van het voorland tot aan de hoogwaterlijn). In de onderstaande figuur is een schematische dwarsdoorsnede weergegeven van een dijk.
Het concept van de Rijke Dijken kan verwezenlijkt worden door de aanwezige civiele en biologische kennis gezamenlijk in te zetten voor ontwerpen van ecologisch verrijkte zeeweringen, kades, dammen, golfbrekers, etc. Deze ontwerpen dienen economisch en planmatig inpasbaar te zijn in een bestaand of nieuw ontwerp voor kust infrastructuur. De constructie van een Rijke Dijk is mogelijk bij vervanging/onderhoud van bestaande harde infrastructuur of bij nieuw aan te leggen infrastructuur.
De Rijke Dijk ontwerpen zijn aangepast in materiaalkeuze, sortering, plaatsing en vorm waarbij de primaire waterbouwkundige functie behouden blijft. In elk ontwerp wordt gestreefd naar maximale biodiversiteit of maximale bioproductie. In de Watervisie 2007 ondersteunt het Ministerie van V&W de Rijke Dijk aanpak voor nieuwe inrichting van waterkeringen expliciet. Een Rijke Dijk levert een bijdrage aan ecosysteem doelen zoals geformuleerd in de Kaderrichtlijn Water.
Techniek
De kreukelberm bestaat uit losse breuksteen: dit beschermt de teen van de dijk tegen erosie en ondersteunt de bekleding. Daar waar al een goede kreukelberm ligt, wordt nieuwe breuksteen op de oude aangebracht. Op de buitenberm komt een nieuwe onderhoudsstrook van open steen-asfalt. Deze wordt afgestrooid met grond zodat het weer kan begroeien. De onderhoudsstrook wordt niet opengesteld voor recreatie.
lees verder »Zakelijk
Vorig jaar is het Projectbureau Zeeweringen in opdracht van WINN (het innovatie platform van de Waterdienst) gestart met het ontwerp en aanleg van de Rijke Dijk ter hoogte van de Koude- en Kaarspolder nabij Yerseke. Deltares is verantwoordelijk voor de ideevorming en enthousiasmering.
lees verder »